به گزارش روابط عمومی شبکه افق، سرماخوردگی، راهکارهای پیشگیری و درمانهای خانگی آن از جمله موضوعاتی است که در بخشهای مختلف برنامه انارستان مورد بحث قرار گرفته است. در این گزارش، مروری داریم بر مجموعه توصیههای متخصصان طب سنتی این برنامه درباره روشهای مقابله با سرماخوردگی، از تغذیه و دمنوشها گرفته تا بخور و نکات مهم سبک زندگی در فصل سرد سال:
با این دمنوش به جنگ آنفولانزا بروید
این دمنوش گیاهی بهعنوان یک ترکیب مؤثر، بهویژه برای افرادی که در دوره سرماخوردگی یا آنفولانزا دچار بدندرد، مشکلات تنفسی و سرفههای مختلف بهخصوص سرفههای خلطدار میشوند، توصیه میشود. ترکیبات این دمنوش با اثرگذاری بر بخش فوقانی دستگاه تنفسی، میتواند به بهبود علائم تنفسی کمک کند و در کاهش ناراحتیهای ناشی از سینوزیت نیز نقش مؤثری داشته باشد.
در تهیه این دمنوش از موادی همچون لیموعمانی، آویشن، پونه کوهی و زنجبیل استفاده میشود. لیموعمانی به میزان یک عدد کامل یا یک قاشق چایخوری، آویشن و پونه کوهی هرکدام به اندازه یک قاشق غذاخوری و زنجبیل به میزان یک قاشق چایخوری به ترکیب افزوده میشود. این مواد در حدود یکونیم لیوان آب جوش ریخته شده و اجازه داده میشود دمنوش به آرامی بجوشد تا حجم آن به حدود یک لیوان کاهش یابد.
این دمنوش را میتوان روزانه دو نوبت، ظهر و شب، با فاصله حدود هشت ساعت مصرف کرد. مصرف منظم این ترکیب گیاهی میتواند به کاهش شدت علائم، بهبود تنفس و تسریع روند بهبودی در سرماخوردگی و آنفولانزا کمک کند.
نسخهای برای حساسیتهای فصلی
در فصل پاییز و همزمان با افزایش بروز حساسیتهای فصلی و بیماریهای تنفسی، استفاده از دمنوشهای گیاهی میتواند نقش مهمی در کاهش التهاب و تقویت بدن داشته باشد. این دمنوش بهگونهای انتخاب شده که ترکیب گیاهان آن در کنار یکدیگر به کاهش التهاب عمومی بدن کمک کرده و به دلیل دارا بودن ویتامین C ، در پیشگیری و درمان حساسیتها و سرماخوردگی مؤثر باشد.
ترکیبات این دمنوش شامل گلگاوزبان، گل پنیرک، عناب، گل ختمی و به است که به میزان مساوی با یکدیگر ترکیب میشوند. در صورت دسترسی، میتوان میوه به را بهصورت تازه یا خشکشده در این ترکیب به کار برد. این مواد پس از ترکیب، روزانه دو نوبت صبح و شب به میزان یک قاشق غذاخوری در حدود یکونیم لیوان آب دم میشوند و پس از جوشیدن به مدت حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، حجم آن به یک لیوان کاهش مییابد و قابل مصرف است.
مصرف منظم این دمنوش میتواند هم در پیشگیری از بروز علائم حساسیت و هم در روند درمان آن مؤثر باشد. بهویژه عناب در این ترکیب، برای افرادی که دچار سرفههای مکرر هستند، خاصیت تسکیندهنده دارد. در عین حال توصیه میشود در مصرف این دمنوش زیادهروی نشود و مطابق با میزان پیشنهادی، صبح و شب مورد استفاده قرار گیرد تا اثر درمانی مطلوبتری داشته باشد.
همه چیز در مورد بخور گیاهی برای کودکان
در سرماخوردگی کودکان، بهویژه زمانی که خلط، آبریزش و گرفتگیهای تنفسی وجود دارد و کودک توانایی تخلیه مناسب ترشحات را ندارد، بخور میتواند نقش مهمی در کاهش علائم و کوتاهتر شدن دوره بیماری داشته باشد.
استفاده صحیح از بخور، با کمک به رقیقشدن خلطها و نرمشدن مجاری تنفسی، میتواند از تشدید عفونتهای ویروسی و اضافهشدن عفونتهای باکتریایی جلوگیری کند و در برخی موارد مانع از مصرف بیمورد آنتیبیوتیک شود. تجربه نشان میدهد حتی استنشاق بخار آب گرم، مانند دوش آب گرم، به روان شدن ترشحات کمک میکند و بخور گیاهی این اثر را بهصورت کاملتر ایجاد میکند؛ چراکه هم گرمای بخار و هم ترکیبات مؤثر گیاهان دارویی وارد دستگاه تنفسی میشود.
گیاهانی که برای بخور انتخاب میشوند، معمولاً دارای خواص ضدویروسی و ضدمیکروبی هستند و به کاهش التهاب و تحریکات تنفسی کمک میکنند. گیاهانی که در ادامه برای بخور معرفی میشوند، برای کودکانی مناسب است که وارد مرحله خلطهای غلیظ و چسبناک شدهاند. در مراحل ابتدایی سرماخوردگی که آبریزش شدید، سوزش و خارش وجود دارد و علائم به سمت گرمی میرود، استفاده از این گیاهان گرممزاج توصیه نمیشود.
از جمله گیاهان پرکاربرد در بخور کودکان میتوان به آویشن، زوفا، پونه و بابونه اشاره کرد. برای تهیه بخور، پس از به جوش آمدن آب، میتوان هر یک از این گیاهان را به میزان حدود یک قاشق غذاخوری به آب در حال جوش افزود و بخور را آغاز کرد.
در مورد کودکان، بهویژه سنین پایین، رعایت احتیاط ضروری است. برای کودکان زیر سه تا چهار سال، استفاده از یک گیاه ملایم مانند بابونه کفایت میکند، چراکه احتمال بروز حساسیت وجود دارد و حتی برخی گیاهان بهظاهر ساده میتوانند واکنشهای آلرژیک ایجاد کنند. در نوزادان نیز میتوان بخور غیرمستقیم را در محیط اتاق و نزدیک تخت کودک استفاده کرد.
مدت زمان مناسب برای هر نوبت بخور حداکثر بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه است و میتوان آن را در طول روز، بسته به شدت علائم، تا چند نوبت تکرار کرد. نکته مهم آن است که بخور زمانی آغاز شود که بوی مطبوع گیاهان به مشام میرسد؛ زیرا در همین لحظات اولیه، بیشترین میزان مواد مؤثره گیاهان آزاد میشود و تأثیر درمانی بیشتری دارد. (دکتر مریم السادات پاک نژاد)
دمنوش ترکیبی برای سرماخوردگیهای مرطوب
این دمنوش ترکیبی بهطور خاص برای افرادی توصیه میشود که دچار افزایش رطوبت بدن، خلط پشت حلق یا مشکلاتی مانند سینوزیت هستند و میخواهند از بروز سرماخوردگی پیشگیری کنند یا علائم آن را کاهش دهند.
ترکیب این دمنوش شامل آویشن، بابونه و مرزنجوش است. این گیاهان با خاصیت خلط آوری، به کاهش رطوبت اضافی بدن و کمشدن ترشحات پشت حلق کمک میکنند و میتوانند بخارات معده را نیز تا حدی کاهش دهند. علاوه بر این، این دمنوش اثر آرامبخش دارد و در کاهش استرس و ایجاد آرامش عمومی بدن مؤثر است.
در عین حال، تأکید میشود افرادی که دچار تب خشک هستند یا مزاج آنها به سمت خشکی گرایش دارد، این دمنوش را با احتیاط و مراعات مصرف کنند؛ چراکه ممکن است برای این افراد حساسیتزا باشد. این ترکیب گیاهی همچنین در بهبود عملکرد دستگاه گوارش نقش دارد و به دلیل عطر و طعم مطلوب، مصرف آن برای بسیاری از افراد خوشایند است.
از دیگر خواص این دمنوش میتوان به کمک در تنظیم فشار خون و کاهش کلسترول اشاره کرد. همچنین این ترکیب بهعنوان تقویتکننده سیستم ایمنی بدن شناخته میشود و برای افرادی که رطوبت بدن آنها بالاست، میتواند گزینهای مناسب و مفید در فصلهای سرد سال باشد.
یک لیوان ماءالشعیر بنوشید
پرخوری، مصرف غذاهای سنگین و درهمخوری در دوره بیماری، بهویژه زمانی که قوای بدن و سیستم ایمنی تضعیف شده است، میتواند روند بهبود را مختل کند. غذاهای غلیظ و دیرهضم مانند گوشت گاو و گوساله، فرآوردههای گوشتی صنعتی، غذاهای چرب و سنگین و حتی خوراکهایی که هضم آنها دشوار است، برای افرادی که مستعد سرماخوردگی هستند یا در دوره ابتلا قرار دارند، توصیه نمیشود. همچنین مصرف زیاد طعمهای تند، شور یا ترش شدید میتواند مخاط دستگاه تنفسی را تحریک کرده و توان دفاعی بدن در برابر ویروسها را کاهش دهد.
در مقابل، توصیه میشود در این فصل از غذاهای سبک، ساده و متناسب با شرایط آبوهوایی استفاده شود. مصرف آبمیوههای طبیعی مانند سیب، هویج و لیموشیرین، سوپهای سبک و سبزیجاتی همچون شلغم، هویج، کدو و دیگر سبزیهای پخته میتواند به تقویت بدن کمک کند. در این میان، جو و ماءالشعیر جایگاه ویژهای در طب سنتی دارند و برای مشکلات گوارشی، تنفسی و حتی کلیوی مورد استفاده قرار میگیرند.
برای تهیه ماءالشعیر طبی، کافی است مقدار کمی جو پوستکنده را شسته و با حدود ده برابر آب، بدون خیساندن قبلی، روی حرارت ملایم به مدت ۴۵ تا ۵۰ دقیقه قرار داد. پس از این زمان، مایع حاصل صاف شده و بهعنوان نوشیدنی مصرف میشود. توصیه میشود در دوران سرماخوردگی یا پیشگیری از آن، مصرف مایعات روزانه افزایش یافته و ماءالشعیر در این برنامه جای داده شود.
از جو باقیمانده میتوان سوپی ساده و مقوی تهیه کرد. افزودن سبزیجاتی مانند کدو، شلغم و هویج به این سوپ، آن را به غذایی سبک و مناسب برای دوران بیماری تبدیل میکند. استفاده از گشنیز، که خاصیت ضدتب دارد و به تقویت معده و سیستم ایمنی کمک میکند، و مقدار کمی شنبلیله، میتواند اثر درمانی این سوپ را افزایش دهد. این نوع سوپ حتی برای افراد سالم نیز قابل استفاده است و مصرف آن یک تا دو بار در هفته میتواند به پاکسازی بدن و آمادگی بهتر در برابر سرماخوردگی کمک کند. (دکتر شهناز کارکن)
برای هر نوع سرماخوردگی دمنوش داریم
برای سینههای خلط دار از دمنوش مرزنجوش، آویشن ، پونه و پرسیاوشان استفاده میشود. در سرماخوردگیهایی که با سرفه و خشکی سینه همراه است، استفاده از ترکیبی شامل پرسیاوشان، گل ختمی، پنیرک، نیلوفر و گل بنفشه توصیه میشود. این گیاهان با خاصیت نرمکننده و التیامبخش، به کاهش سرفههای خشک و تحریکات تنفسی کمک میکنند.
برای پیشگیری از سرماخوردگی، ترکیبی شامل سپستان، بارهنگ، تخم بهدانه، مرو و قدومه شیرازی میتواند مورد استفاده قرار گیرد. این دمنوشها به تقویت سیستم ایمنی و آمادهسازی بدن برای فصل سرد کمک میکنند و مصرف آنها پیش از بروز علائم، نقش محافظتی دارد. عناب، سرخارگل و اکیناسه هم جزو ترکیبات پیشگیرنده هستند.
در کنار دمنوشها، شلغم جایگاه ویژهای در طب سنتی دارد. برخلاف تصور رایج که آب شلغم خام گرفته و مصرف میشود، روشهای سنتی تأکید دارند شلغم بهگونهای پخته شود که عصاره آن حفظ گردد. یکی از این روشها، پوشاندن شلغم با لایهای از خمیر و پخت آن در تنور یا فر است؛ در این حالت، مایع درون شلغم حبس شده و پس از پخت، بهعنوان عصارهای قوی مصرف میشود. این روش نسبت به پختن شلغم در آب، خواص بیشتری را حفظ میکند. روش دیگر، بخارپز کردن شلغم با لایهای از نمک در کف ظرف است که باعث استخراج مؤثرتر مواد مفید آن میشود.
گفتنی است که علاوه بر تغذیه و دمنوشها، توجه به سبک زندگی نیز اهمیت دارد. در منابع طب سنتی، بر محافظت از بدن در برابر رطوبت و سرما، بهویژه در نیمه دوم سال، تأکید شده است. پرهیز از تماس مستقیم پا با سطوح سرد و حفظ گرمای اندامها، از جمله توصیههایی است که میتواند زمینه بروز بیماریهای سرد را کاهش داده و در کنار تغذیه مناسب، نقش مهمی در پیشگیری از سرماخوردگیهای زمستانی داشته باشد. (استاد رامین تاجبخش)
نکات حیاتی در پیشگیری از سرماخوردگی
در فصول سرد سال بهدلیل کاهش حرارت بدن، تضعیف سیستم ایمنی و افزایش تجمع مواد زائد و رسوبی در بدن، زمینه بروز بیماریها فراهمتر میشود. این شرایط میتواند باعث تشدید واکنشها نسبت به عوامل مختلفی مانند آلرژنها، برخی مواد غذایی و عوامل محیطی شود.
در منابع طب سنتی، بر نقش تغذیه و مداومت در مصرف برخی خوراکیها برای حفظ سلامت تأکید شده است. از جمله توصیهها، استفاده منظم از شربت لیموترش همراه با عسل یا شکر و مقدار کمی نعنا است که بهصورت مداوم میتواند به حفظ سلامت عمومی بدن و کاهش ابتلا به بیماریهای ویروسی کمک کند. همچنین مصرف روزانه سیب و فالوده آن، بهویژه شبها، از جمله مواردی است که در کاهش ابتلا به سرماخوردگی یا تخفیف علائم آن مؤثر دانسته میشود.
مصرف غذاهای ساده و گرم مانند سوپ جو نیز نقش مهمی در پیشگیری دارد. افزودن موادی همچون هویج، شلغم، به، سیب و سبزیجات به این سوپ، آن را به غذایی سبک و مقوی برای تقویت بدن در فصل سرما تبدیل میکند. مداومت در مصرف سکنجبین و خاکشیر نیز از دیگر توصیههایی است که میتواند به کاهش سرماخوردگیهای مکرر کمک کند.
در کنار تغذیه، استفاده از دمنوشهای گیاهی جایگاه ویژهای دارد. دمنوش بابونه بهعنوان یکی از مؤثرترین گزینهها شناخته میشود و توصیه میشود بهمحض بروز اولین علائم سرماخوردگی مانند گلودرد، خستگی، کسالت، آبریزش یا سردرد، مصرف آن آغاز شود. مصرف مکرر این دمنوش در طول روز میتواند به کاهش شدت علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند. بابونه را میتوان بهتنهایی یا همراه با عسل، شیره انگور یا نبات مصرف کرد.
علاوه بر بابونه، دمنوشهایی مانند آویشن، ختمی، پنیرک، زوفا، عناب، پرسیاوشان و سپستان نیز در تقویت بدن و کاهش علائم سرماخوردگی مؤثر هستند. همچنین مصرف دانههایی مانند بارهنگ، خاکشیر و تخم شربتی که گاهی کمتر به خواص آنها توجه میشود، میتواند نقش حمایتی مهمی در حفظ سلامت و کاهش ناراحتیهای فصلی داشته باشد. (دکتر غلامرضا کردافشاری)
برای درمان سرماخوردگی از این آش بخورید
آش اوماج که در برخی مناطق کشور با نام «شولی» نیز شناخته میشود، از جمله غذاهای محلی رایج در استانهایی مانند کرمان و یزد است که علاوه بر مصرف فصلی، کارکرد درمانی بهویژه در سرماخوردگی دارد. این آش به دلیل ترکیب مواد ساده اما مؤثر، میتواند انتخاب مناسبی برای روزهای سرد سال باشد.
در تهیه این آش از موادی مانند پیاز، شلغم خرد یا رندهشده، سبزیهایی شامل اسفناج، جعفری، گشنیز و شوید خرد شده، عدس پخته و ترکیبی موسوم به «اوماج» استفاده میشود. اوماج حاصل ترکیب آرد گندم و آرد کرسنه است که نقش مهمی در قوام و خواص این غذا دارد. پیاز ابتدا بهصورت ملایم تفت داده میشود و سپس شلغم به آن افزوده میشود؛ بهگونهای که فقط کمی حرارت ببیند و برای افزودن ادویهها آماده شود.
از جمله ادویههای مورد استفاده در این آش میتوان به زردچوبه اشاره کرد که علاوه بر ایجاد رنگ و طعم، خاصیت آنتیاکسیدانی دارد. همچنین ادویههای گرممزاج مانند زیره، زنیان و تخم شوید، بهصورت آسیابشده یا کامل، به غذا افزوده میشوند تا ضمن پخت، خواص آنها آزاد شود. پس از اضافه شدن آب و سبزیها، آرد اوماج به روشهای مختلفی – چه بهصورت دانهدانه خشکشده و چه حلشده در آب سرد – به آش اضافه میشود تا ترکیب یکنواختی ایجاد کند.
در ادامه، عدس پخته به مواد افزوده شده و آش حدود ۲۰ دقیقه با حرارت ملایم میجوشد تا به قوام مناسب برسد. ترکیب شلغم، اسفناج، عدس و آرد کرسنه باعث شده این آش برای افراد دچار سرماخوردگی، سرفه و ضعف بدنی مفید باشد. بهعنوان چاشنی، برای افراد سالم میتوان از مقدار کمی سکنجبین استفاده کرد، اما در افراد سرماخورده یا دارای سرفه، قرهقروت گزینه مناسبتری است. نمک و فلفل نیز بسته به ذائقه، پس از پخت به آش افزوده میشود. (پیشنهاد میشود حتما ویدئو را تماشا کنید)
راهکارهای ساده و خانگی برای کاهش ابتلای مکرر
در میان توصیههای خانگی و ساده برای پیشگیری از سرماخوردگی، استفاده از برخی دمنوشها جایگاه ویژهای دارد. دمنوش ترکیبی پونه و آویشن، که بهصورت دمکرده مشابه چای تهیه میشود، هم در پیشگیری و هم در درمان سرماخوردگی، بهویژه سرماخوردگیهای همراه با ترشحات، مؤثر است.
از دیگر نکات مهم در پیشگیری، گرم نگهداشتن سر، بهخصوص در شب است. این توصیه بهویژه برای افرادی که مستعد سینوزیت و التهاب سینوسها هستند، اهمیت بیشتری دارد و یکی از عادتهای رایج در طب سنتی محسوب میشود که میتواند به کاهش عود سرماخوردگی کمک کند.
در فصل پاییز، بروز یبوست نیز در بسیاری از افراد شایع است. یکی از راهکارهای ساده، خیساندن همزمان انجیر خشک و آلوی بخارا و مصرف آب و میوه آنهاست. ترکیب این دو، بهدلیل تعادل طبع، برای عموم افراد مناسبتر از مصرف تکی هرکدام است و میتواند اثر ملین بهتری داشته باشد.
همچنین شربت خاکشیر، در صورتی که بهدرستی تهیه شود، میتواند به رفع یبوست کمک کند. برای این منظور، خاکشیر در آب جوش ریخته شده، چند دقیقه دم میکشد تا لعاب بیندازد و سپس صبح ناشتا مصرف میشود. البته این روش برای خانمهای باردار توصیه نمیشود. (دکتر ابراهیم خادم)
قسمتهای گذشته «مجله انارستان» را از اینجا بخوانید:
سلامتکده انارستان برای روزهای پر آلاینده چه دارد؟
نسخههای انارستانی برای سرماخوردگی