به گزارش روابط عمومی شبکه افق، در عصر کنونی و در جایی که نخستین وقایع و واکنشها در اذهان عمومی جای میگیرد، رسانهها از اهمیت موثری برخوردار هستند. در قدیم رسانههای مکتوب و در حال حاضر رسانههای تصویری بیشترین پوشش دهی را انجام می دهند و تاثیرگذاری بر روی مخاطب دارند. لذا در دنیا انواعی از رسانههای مختلف وجود دارند تا گفتمان مدنظر خود را ترویج دهند. انقلاب اسلامی ایران و مفاهیم حول محور آن از جمله گفتمانهایی است که نیاز است تا با ساختارهای جدید رسانهای نسبت به آن نگاه شود و با افق دید دیگری برنامه سازی رسانهای من باب آن شکل گیرد. از این رو در 8 اسفندماه 1393 شبکه افق سیما به صورت رسمی فعالیت خود را با هدف شبکهای ویژه مفاهیم انقلاب اسلامی آغاز کرد و تا امروز در مسیر خود فراز و فرودهای متعددی را تجربه کرده است. در این راستا و در روزهای نزدیک به سالگرد شبکه افق، گفتگویی داشتهایم با حجت الاسلام والمسلمین پناهیان که به شرح زیر است:
فارس: شما از ابتدای تاسیس شبکه با تیم اولیه ارتباط داشتید و پیگیر امور بودید لزوم تاسیس شبکه افق را در چه میدیدید؟ اساسا چه ماموریت و هدف ویژهای برای این شبکه ترسیم شده بود؟
حجت الاسلام پناهیان: بنده از ابتدای شکلگیری گفتوگوها پیرامون تاسیس چنین شبکهای، در جریان امور بودم و از نزدیک شاهد شکلگیری این ایده بودم.ایده اصلی که در تاسیس شبکه افق مطرح بود، ایجاد ظرفیتی برای برنامهسازی و فیلمسازی جوانان انقلابی در صدا و سیما بود. هدف این بود که این جوانان بتوانند محصولات خود را ارائه دهند و در مسیر تجربهاندوزی در زمینههای مختلف برنامهسازی و مدیریت رسانه، به بلوغ برسند و توانمند شوند. به عبارت دیگر، بستری فراهم شود تا استعدادهای این افراد شناسایی شده و پرورش یابند .البته در مقابل این ایده، دیدگاهی نیز وجود داشت مبنی بر اینکه این جوانان میتوانند در تمام شبکهها فعالیت کنند و توزیع شوند، زیرا شبکههای مختلف به دنبال جذب نیروهای مستعد هستند. اما رویکرد اول، با مقاومتهایی نیز روبرو بود، برخی معتقد بودند اختصاص دادن فضایی خاص به جوانان انقلابی، این شائبه را ایجاد میکند که دیگران انقلابی نیستند. هرچند کسی منکر انقلابی بودن سایر شبکهها نبود، اما تاکید بر ایجاد فضایی اختصاصی برای برنامهریزان، برنامهسازان و مدیران رسانهای جوان انقلابی، همواره محل بحث و تبادل نظر بود.
ایدهای که من مطرح کردم و مورد پذیرش قرار گرفت، این بود که علاوه بر ظرفیتسازی برای تولید برنامه و اداره رسانه توسط جوانان مستعد انقلابی، ما به شبکهای نیاز داریم که موضوع اصلی آن، «انقلاب اسلامی» باشد. همانطور که شبکههای تخصصی برای ورزش، نوجوانان یا طنز وجود دارد. شاید در نگاه اول به نظر برسد مخاطب چنین شبکهای، صرفا افراد علاقهمند به انقلاب هستند، اما من معتقدم حتی کسانی که با انقلاب مشکل دارند یا محققان منصفی که میخواهند موضوعات مربوط به انقلاب را بررسی کنند، میتوانند مخاطب این شبکه باشند. به این ترتیب، تاسیس شبکهای با موضوعیت انقلاب اسلامی، با استقبال بیشتری روبرو شد و یا حداقل، هر دو هدف به موازات هم دنبال شدند: هم ظرفیتسازی برای جوانان مستعد انقلابی که میخواهند در این عرصه فعالیت کنند و هم پرداختن تخصصی به موضوع انقلاب اسلامی.
من تصور میکنم اختصاص دادن شبکهای به موضوع انقلاب اسلامی، باعث بسط و گسترش آن میشود. مانند نقش برگزاری جشنواره یا مسابقه برای تولید آثار هنری با یک موضوع خاص است. برخی از آثار هنری به طور معمول در طول سال به موضوع انقلاب میپردازند؛ اما وقتی جشنوارهای خاص برای این موضوع برگزار میشود، خلاقیتهای بیشتری در این زمینه شکل میگیرد. بنابراین، وجود شبکهای با موضوع انقلاب، زمینهساز خلاقیت در حوزههای جهاد تبیین و تولید محتوای رسانهای خواهد بود. کما اینکه تا حدودی این اتفاق افتاده و باید بیش از پیش به آن توجه شود. ادامه داد: از سوی دیگر، نیروهای انقلابی با انگیزههای اولیه برای فعالیت در موضوع انقلاب وارد این شبکه میشوند و پس از کسب تجربه و تخصص، به شبکههای دیگر میروند و در زمینههای مختلف اجتماعی، خانوادگی، کودک و... فعالیت میکنند. به این ترتیب، شبکه افق میتواند به منبع تغذیه سایر شبکهها نیز تبدیل شود. در واقع، اینجا محلی برای خلاقیت در موضوع انقلاب اسلامی است، و به ما نشان میدهد که چقدر میتوان در این زمینه کار کرد، ادبیات تولید کرد و محصول ارائه داد.
فارس: نقشآفرینی شبکه افق را در ده سال گذشته و در راستای رسیدن به این اهداف، چگونه ارزیابی میکنید؟ به عبارت دیگر، افق در طول این ده سال چه نقشی ایفا کرده است؟
حجت الاسلام پناهیان: من فکر میکنم افق توانسته خود را به عنوان شبکهای که حتی بیشتر مورد توجه مخاطب انقلابی است، مطرح کند و جایگاه خود را تثبیت نماید. در این تردیدی نیست. البته باید تلاش کند تا از مخاطب عام هم یارگیری و مخاطبسازی کند که در این زمینه هم بیتوفیق نبوده و برخی از برنامههای شبکه افق، توانستهاند مخاطبان گستردهتری را جذب کنند. با این حال، افق در آغاز راه است.وی اضافه کرد: البته اگرچه توفیقات شبکه افق را با توجه به ظرفیت کلی رسانهای کشور قابل توجه میدانم، ما به طور کلی در رسانه، در مقابله با هجمههای بیگانگان و در رقابت سنگینی که در آن قرار داریم، هنوز آنچنان قوی و توانمند نیستیم. لازم است که به میزان سرمایهگذاری کشورهای خارجی و دشمنان خود در این زمینه نگاهی بیندازیم. ما قطعا از نظر مادی، این میزان سرمایهگذاری را در کشور خود نداریم و شاید بتوان گفت یک چندمِ آن مقداری که آنها هزینه میکنند، ما میتوانیم هزینه کنیم. گذشته از این، ما دانش لازم در این زمینه را نیز نداریم. نه اینکه آنها از ما دانشمندتر باشند، بلکه آنها به دانش چندانی برای تخریب انسانیت نیاز ندارند. کارهای آنها بسیار سطحی است و هدفشان تحریک و برانگیختن هواهای نفسانی انسانها است. برای این کار، نیاز به معرفت عمیق نیست و کافی است فیلمسازشان به سطحیترین خواستهها انسان توجه کند. و دانش برانگیختن آن هارا داشته باشد.
افزود: البته نمیگویم کار آنها هوشمندانه نیست، اما عمق ندارد و نیاز به معرفت چندانی ندارد. در مقابل، ما دانش کار رسانهای در موضوع انقلاب اسلامی را نداریم و تازه داریم آن را تجربه میکنیم و باید تولید علم کنیم. به همین دلیل، دفاع از این حق عمیق، ژرف و پیچیده، بسیار سختتر از بیان حرف باطل است. آنها صدها رسانه با تهاجم فراوان علیه ما دارند و دائما محصول تولید و منتشر میکنند، اما آیا ما میتوانیم در مقابل آنها به همان میزان محصول تولید کنیم؟ بنابراین، هم در بودجهای که برای این زمینه اختصاص میدهیم ضعف داریم، و هم در دانش رسانهای که میخواهد تبیینگر انقلاب اسلامی باشد.وی در ادامه گفت: در بخشهای دیگر نیز همین وضعیت حاکم است. برای مثال، اگر بخواهیم خانواده مطلوب اسلامی را ترویج کنیم، باید دانش متناسب با آن را تولید کنیم که در این زمینه نیز کمبود داریم. اندیشمندان حوزه و دانشگاه هنوز از نیاز امروز جامعه ما عقبتر هستند. همانطور که رهبری نیز این انتقاد را به حوزه دارند. چند دانشگاه در کشور داریم که دانش مورد نیاز برای کارهایی که بچهها در افق انجام میدهند را تولید کنند؟ بچهها با فهم عمومی خود و با بهرهگیری از کارشناسیهای موجود از طلبههای حوزه و اساتید دانشگاه، کار خود را پیش میبرند. اما به هر حال، برای مقابله با این تهاجمها و حتی برای صدور انقلاب، نیاز به بودجه و دانشی بسیار بیشتر از این داریم.
در ادامه اشاره کرد: با توجه به کمبودها و محدودیتهای موجود، به نظر من کار بچههای شبکه افق تا امروز خوب بوده است. من میدانم که برای کارهای موفق، اینجا جهادی تلاش شده و خلاقیت به خرج دادهاند. ممکن است بعضی از تجربهها ضعیف بوده باشد، اما رسانه محل آزمون و خطا هم هست. هرچند باید تلاش کرد خطاها را کاهش داد، اما سعی ناموفق هم بالاخره وجود دارد.وی درباره ارزیابی عملکرد گفت: در ارزیابی عملکرد یک رسانه، باید به بودجه، امکانات و دانش موجود توجه کرد. شبکه افق، با سازمانی کوچکتر از بسیاری از شبکههای دیگر و با توجه به کمبود دانش تولید شده در این زمینه، به نظر من شبکهای موفق بوده است. یکی از شاخصهای موفقیت این شبکه، این است که عنوان خود را جا انداخته و در لحظات حساس، به عنوان یک مرجع رسانهای در ذهن مخاطبان وجود دارد. این بسیار ارزشمند است، اما جای پیشرفت فراوان دارد.
فارس: در پایان، تصویر رویایی افق در آینده را چگونه میبینید؟
حجت الاسلام پناهیان: به نظر من، افق میتواند شبکه اول بسیاری از مردم ما با آمار بسیار بالا باشد. این مسئله زمانی محقق میشود که دانش خود را تولید کند و دانشکدهای برای خود داشته باشد. تهیهکنندگان و تولیدکنندگان برنامههای این رسانه باید فراتر از درسهای حوزه و دانشگاه، در آن دانشکده تحصیل کنند و بیاموزند که چگونه باید برای انقلاب اسلامی تولید ادبیات کرد.تلویزیون به طور کلی باید استعدادهای موجود در جامعه را شناسایی و منعکس کند، اما شبکه افق باید برای خود یک ماموریت خاص قائل باشد. البته صدا و سیما به طور کلی، دانشگاه صدا و سیما را دارد و علاوه بر بهرهگیری از دانش عمومی و دانش حوزه و دانشگاه و افراد مستعد، خودش هم نیرو تربیت میکند. اما شبکه افق باید برای خود اندیشهورزی خاص خود را داشته باشد و برای تولید دانش و تربیت افراد اندیشمند و توانمند از نظر علمی، برنامهای مجزا داشته باشد. اگر بتوان همانند کلیت صدا و سیما که یک دانشگاه دارد، برای این رسانه نیز یک دانشکده متصور شد و این تصویر را عملی کرد، شبکه افق میتواند بسیار پیشرفت کند.
وی در ادامه اضافه کرد: باید به جایی برسیم که بپرسیم تهیه کنندگان برنامه در این شبکه، چقدر مطالعات سیاسی اجتماعی، چقدر مطالعات در انقلاب، چقدر مطالعات تاریخ معاصر، چقدر مطالعات در نظام بین المللی، نقد تمدن غرب و مطالعات راهبردی در زمینههای مختلف مورد نیاز جامعه دارند. افق میتواند رسانهای با افق بلند باشد، اما بدون دانش، فاقد پشتوانه میشود و باید این دانش را تولید کند. من نمیگویم که باید یک دانشکده به صورت رسمی تاسیس شود، اما دورههای آموزشی کنونی، دیگر با برداشتهای عمومی که همه از انقلاب و اسلام دارند، کفایت نمیکند. ما دیگر با آموزشهای عمومی که در مساجد و منبرها و در مدرسهها و دانشگاهها ارائه میشود، نمیتوانیم به اهداف خود برسیم. افرادی که میخواهند پشت این مسلسل بنشینند و به قلب دشمن شلیک کنند، یا پشت این کشتی نجات قرار بگیرند و مردم را در بصیرتورزی نجات دهند، یا به عنوان فانوس دریایی، راه را به گمشدگان نشان دهند، یا ادبیات انقلاب را پیش ببرند و مسئولین نظام و رسانهها را هدایت کنند، اینها با آموزشهای عمومی و فهمی که بچههای مذهبی و انقلابی از دین دارند، دیگر نمیتوانند کار خود را به بهترین صورت انجام دهند.
حجت الاسلام پناهیان افزود: زمانی کسی میخواست به جبهه برود، نیاز بود آموزش عقیدتی ببیند و برای آنها آموزش میگذاشتند، اما باز هم بچهها در جبهه مطالعات بیشتری انجام میدادند. چقدر کتاب داشتیم که در جبهه خوانده میشد. الان در این جبهه جدیدی که ما در آن فعالیت میکنیم، نیاز به تولید دانش و آموزش فراوانتر داریم. این یک مسئله است.حجه الاسلام پناهیان ادامه داد: مسئله بعدی این است که برنامهریزان و ادارهکنندگان چنین رسانهای باید بدانند که بدون هزینه نمیتوان نتیجه گرفت. شما باید هزینه کنید و در بلندمدت نتیجه بگیرید. اگر کسی بخواهد هزینه کند، نباید بلافاصله انتظار بازدهی داشته باشد و بگوید ما آنقدر هزینه کردیم، پس چرا بیننده رشد نکرده است! البته برنامهها هم باید تغییر کند. منظورم از هزینه، هزینههایی نیست که اسراف میشود یا سازمان را عریض و طویل میکند. اتفاقا این سازمان باید الگو باشد در برونسپاری کارها به دیگران. باید موسسات انقلابی بیرون از سازمان شکل بگیرند و برای ما برنامه تولید کنند. به جای تهیهکنندگان داخل سازمان، باید بیشتر با موسساتی قرارداد بسته شود که یک هیئت اندیشهورز جدی دارند و یک نقشه راه مشخص برای خود تعریف کردهاند.
این استاد حوزه اشاره کرد: هزینه کردن در یک رسانه، خیلی از اوقات برای پرورش استعدادها است و زود نتیجه نمیدهد و در درازمدت به نتیجه میرسد. من انتظار دارم هر سال یا هر پنج سال یک بار، شبکه افق بیش از ده نفر مجری ملی برای شبکههای دیگر تربیت کند و انتقال دهد، و این مجریان با اقبال عمومی مواجه شوند. این کار شدنی است.ادامه داد: نکته دیگر این است که این شبکه باید توسعه پیدا کند. برای مثال، اخبار در این شبکه از واجبات است. چرا ما اخبار را با یک ادبیات متفاوت نسبت به اخبار در شبکههای دیگر نداشته باشیم؟ اخباری شفافتر، با یک ادبیات غیررسمی و نگاهی به جهان از زاویه انقلاب. باید دو نوع خبر داشته باشیم: یک نوع همان اخباری که در سایر رسانهها منتشر میشود، و نوع دیگر، اخباری که در شبکه افق با رویکرد خاص خود ارائه میشوند. مطمئن باشید ارائه خبر در این رسانه، برای خیلیها در اولویت خواهد بود.وی درباره تولید فیلم و سریالها گفت: نکته بعدی، فیلم و سریال است. این شبکه باید به سمت تولید فیلم و سریال برود و کارهایی را در موضوع انقلاب اسلامی و شهدا انجام دهد. البته شبکههای دیگر هم میتوانند این کارها را بکنند و اشکالی ندارد اما و همین الان هم نیروهای انقلابی نمیتوانند به راحتی جذب سایر شبکهها شوند. چرا باید اینگونه باشد؟
البته الان رسانه ملی به طور کلی، فیلم و سریالسازیاش را در یک جا متمرکز کردهاست، اما بالاخره باید یک تدبیر ویژهای برای شبکه افق کرد. ما باید در شبکه افق، سریالهای مخصوص خود را ببینیم؛ سریالهایی که خود شبکه تولید کرده باشد و سرمایهگذاریهایی انجام داده باشد که شاید شبکههای دیگر به طور معمول انجام ندهند. پس ما در آینده میتوانیم یک افق بسیار بلند و تاثیرگذار در کشور داشته باشیم، به شرطی که در این مسائل توسعه ایجاد کنیم.وی اشاره کرد: آخرین عرضم را به عنوان آخرین پیشنهاد مطرح میکنم. دوست دارم حلقهای را در شبکه افق ببینم که کارشان تولید ادبیات نو برای انقلاب اسلامی باشد. این حلقه باید شامل شاعر، نویسنده، عالم دینی و مورخ باشد. اینها باید تولید ادبیات کنند، مطالعه کنند و مفاهیم را توسعه دهند و به کار گیرند. ما تقریبا جایی نداریم که این دغدغه را داشته باشد.
وی خاطر نشان کرد: انگیزههای انقلابی، آرمانها، معارف و مبانی انقلاب اسلامی، همواره محکم بوده و به همین دلیل این انقلاب استحکام دارد، اما تولید ادبیات، مسئله دیگری است و نباید آن را رها کرد. باید برای آن برنامهریزی کرد تا برنامهسازان از آن مدد بگیرند. خلاقها و هنرمندان میتوانند از این ادبیات وام بگیرند. همه مثل شهید آوینی نیستند که هم تولید ادبیات کنند و هم مستند بسازند. بعضی از شهدای ما وقتی به شهادت رسیدند، کارهایشان بین ده نفر تقسیم شد! شخصیتهای ذو وجوه و توسعه یافته، معمولا چند کار را با هم میتوانند انجام دهند. اما امروز باید کارها تقسیم شود. ممکن است کسی بلد نباشد برای شما یک مستند قوی بسازد، اما نویسنده متن فوقالعادهای باشد. یکی متن نمیتواند بنویسد، اما بعضی از کلمات را به شما هدیه میکند که با آن میشود دهها غزل ساخت. یکی مضمون تولید میکند، و دیگریها هستند که بر اساس آن مضمون، موسیقی میسازند. من موسیقیساز نیستم، ولی این اتفاق قشنگی است. یا به تعبیر دقیقتر، ایدهی زیبایی است. ما باید در شبکه افق، برای انقلاب اسلامی تولید ادبیات کنیم و بیرون از اینجا هم از آن استفاده خواهند کرد. ما باید برای انقلاب اسلامی، تولید علم و دانش کنیم و بیرون از اینجا هم از آن استفاده خواهند کرد.
حجت الاسلام پناهیان افزود: به امید آنکه برنامههای شبکه افق، علاوه بر جلب توجه مخاطبان انقلابی، بتواند برای سایر شبکهها نیز به الگویی برای تولید برنامههای فاخر تبدیل شود. چه بسا برنامههایی که در شبکه افق تولید میشوند، بتوانند با جذب مخاطبان بیشتر، در سایر شبکهها نیز مورد بهرهبرداری قرار گیرند. من بارها به خاطر حضور در برنامههای شبکه افق مورد انتقاد قرار گرفتهام؛ چرا که برخی معتقدند مخاطبان این شبکه به اندازه کافی زیاد نیست. اما من همیشه این انتقاد را رد کردهام، چون معتقدم تغذیه فکری و معنوی همین گروه اندک، میتواند تأثیر بسزایی بر جامعه داشته باشد.«تا خوبهای ما خوبتر نشوند، دیگران خوب نمیشوند.» در شرایط کنونی که هر فردی به یک رسانه کوچک تبدیل شده است، تولید یک برنامه خوب و باکیفیت در شبکه افق، میتواند به سرعت در فضای مجازی منتشر شده و تأثیرات فراوانی بر جامعه داشته باشد. بنابراین، هدف اصلی شبکه افق نباید صرفاً توسعه کمی مخاطبان باشد، بلکه باید به ساختن مخاطب و تولید محتوای فاخر که ارزش انتشار و بازنشر دارد، توجه بیشتری نشان دهد. خوشبختانه شبکه افق در این زمینه تا حد زیادی موفق بوده است.
فارس: اگر بخواهیم افق را در یک کلمه یا یک جمله توصیف کنیم، آن کلمه چیست؟
حجت الاسلام پناهیان: افق، پایگاه رسانهای انقلاب اسلامی است. نه اینکه دیگر رسانهها و شبکههای ما انقلابی نیستند، بلکه افق به طور خاص میخواهد غربت انقلاب اسلامی را برطرف کند و وسعت نظر انقلاب را، افق بلند انقلاب را به مردم معرفی کند.
منبع: فارس